pers > op'e planken > detail
Resênsy fan Henk van der Veer
Monumentaal orgelboek van Jan Jongepier

Monumentaal orgelboek van Jan Jongepier


HOMMERTS- Wie Jan Jongepier zegt, zegt kerkorgels. Begin november is een werkelijk monumentaal boek over ‘Vijf eeuwen Friese orgelbouw’ van orgelkenner bij uitstek Jan Jongepier verschenen bij de Friese Pers Boekerij, Leeuwarden. Het boek, nu al een standaardwerk, draagt als ondertitel ‘Een schoone voorraad waarlyk’. Jongepier schreef het jubileumboek in opdracht van de Stichting Organum Frisicum.

De ondertitel heeft Jongepier ontleend aan een uitroep van organist en organoloog Joachim Hess, die in 1732 in Leeuwarden geboren werd. De zinsnede is te vinden op bladzijde 50 van zijn in 1774 uitgegeven ‘Dispositiën der merkwaardigste kerk-orgelen (…) ‘. In het betreffende werk heeft Hess een vijftal orgels in Leeuwarden beschreven en geeft hij ook nog een opsomming van kerken met orgels in steden en dorpen. Hij eindigt het overzicht met de volgende conclusie ‘…dus van de 480 Dorpen 58 orgels, een schoone voorraad waarlyk!’

Het aantal orgels is in vergelijking tot het getal dat Hess noemt, aanmerkelijk toegenomen. Wanneer als criterium een leeftijd van 50 jaar als minimum wordt gebruikt, kan worden gesteld dat er op dit moment in de provincie Friesland ongeveer 350 historische waardevolle orgels te vinden zijn.

Jongepier heeft al deze orgels geïnventariseerd en van een historische beschrijving voorzien. Wat een monnikenwerk moet dit geweest zijn! Jongepier schrijft over de historische waardebepaling het volgende:

“ De provincie Friesland is vijf eeuwenlang, vrijwel zonder onderbreking, een belangrijk centrum van orgelbouw geweest. In alle perioden die gedurende die vijf eeuwen kunnen worden onderscheiden, heeft het Friese orgel een eigen, herkenbare identiteit bezeten. Vanaf 1780 is bovendien sprake van een opzienbarend grote productiviteit, en werden orgels geleverd aan alle andere Nederlandse provincies, Limburg uitgezonderd. De betekenis van het Friese kerkorgel is dus tweeledig. Het Friese orgel staat niet alleen in Friesland, het is er ook gemaakt.”

De zeer deskundige auteur geeft in 72 rijk geïllustreerde hoofdstukken, voor een groot deel in kleur, de hele geschiedenis van de orgelbouw in Friesland zorgvuldig door. Niet alleen de beroemde orgelbouwers, orgelbouwfamilies en de bekende orgels worden besproken, maar ook de minder bekende instrumenten en hun bouwers komen aan de orde. Ook aan moderne orgels uit de 20ste eeuw wordt aandacht geschonken.
Voor de echte liefhebbers wordt het boek besloten met de documentatie met de disposities van meer dan 400 orgels in Friesland.

Het boek is in die zin dan ook een aantrekkelijk naslagwerk dat door zowel leek als professional geraadpleegd zal worden. Al sneupend en bladerend kwam ik al heel wat aardige feiten en feitjes tegen. Hoeveel Snekers zouden weten dat bij de terugkeer van Bocke van Harinxma uit gevangenschap in 1497 al een orgel bespeeld werd? En weten de Sexbierumers wel dat in de gereformeerde kerk van hun dorp het orgel van de in 1976 afgebroken Jutrijper Hervormde kerk is overgeplaatst? In de gereformeerde kerk van IJlst bevindt zich ook een orgel dat oorspronkelijk in Jutrijp stond. Het is een zogenaamd Van Gruisen-orgel dat in 1836 gemaakt werd voor de kerk van Jutrijp. Wanneer in Jutrijp rond 1910 een nieuwe kerk wordt gebouwd, besluit men tot de aanschaf van een nieuw orgel. Het Gruisen-orgel wordt verkocht aan de gereformeerde kerk te IJlst waar het zich nog steeds bevindt.

Ook over het monumentale in de Grote of Martinikerk van Sneek is in het boek van Jongepier veel informatie te vinden. Een prachtige, paginagrote, foto van het front van het Arp Schnitger-orgel is in het boek afgedrukt.


Henk van der Veer


Jan Jongepier, ‘Vijf eeuwen Friese orgelbouw’. Friese Pers Boekerij, Leeuwarden. Gebonden uitgave, 224 pagina’s. met zeer veel foto’s in kleur. Prijs: € 29.50


Sneeker Nieuwsblad, 29.11.2004
 
 
<< terug