pers > onder ut fergroatglas > detail
Resênsy over ut werk fan Henk van der Veer
Friesch Dagbladinterview

Henk van der Veer: ‘In ut Snekers kanst noait ferstoppertsje speule’

De poëzij fan ut Snekers



Kajapoetoaly is de nieuwste dichtbundel van schrijver, dichter, recensent en onderwijzer Henk van der Veer. Een bijzondere dichtbundel. Niet alleen door de vormgeving van kunstfotograaf Paul van Goor, die deels geïnspireerd is door het Esscher-jaar, maar vooral door de gehanteerde taal. Kajapoetoaly is een bundel met Sneker gedichten, waarin het Sneker leven in taal en teken geschilderd wordt. Van der Veer zijn liefde voor taal kent geen grenzen. Maar wat wil je ook als je moeder een Drent is, je vader een Fries en je zelf opgroeit in een Sneker volksbuurt.

“Ik was un échte Sneker jonge út un folksbuert. Ik woande in de Noarderhoek. Wat taal betreft hew ik bij oans thús altyd un bútenbeentsje weest. Ik hew as jonkje altyd de straattaal sproken. Oans moeke was un Drent. Oans fader sprak as krúdenier de taal fan’e klanten. En dat was ut Snekers. Ik hew mij noait skaamd foar myn taal. Ik was der groats op. Toen ik laasten las dat de bekende biolooch Douwe van der Ploeg, in soan fan myn froegere biologylearaar D.T.E. van der Ploeg, na un ferhúzing út Akkerwoude, deur de Sneker jonges ferplicht wurde om Snekers te praten kon ik my dêr wel wat bij foarstelle. Wij seiden teugen dy kynders fan búten ok: ‘gewoan prate’, en dat was Snekers.
“Ik wilde graach sjoernalist wurde, mar dat kon nyt in un deeglek griffermearde húshouding. Onderwizer, dat was feul beter. Su kwam ik op de Pedagogische Academie in Sneek terecht. Ik wurde dêr foar ut earst onderdompeld in ut Fries. Dy lui brúkten de Friese taal in de gewoane omgang. Dat maakte su’n ferskriklike indruk dat ik frolek metdeed. Deur ut learen fan ut Fries bin ik mij bewust wurden fan it Nederlaans. Op un bepaald moment sei oans biologylearaar Jan Schulp teugen mij: ‘Kies nou toch eens’. Ut is ut Fries wurden omdat dy taal dichter bij mij ston as ut Nederlaans. Fanou dy tiid sprak ik ok Fries met oans fader.”

“Ut Snekers is myn straattaal. In ut Snekers kanst noait ferstoppertsje speule. Dan foel ik mij ok anders. Hoe anders? Dat sit in je, dat het te maken met emoasy’s. As ik echt goed lilk bin, praat ik Snekers, thús mar ok op skoal. Dan wete de kynders dat ut mienens is. Dat het nou eenkear te maken met de allerdiepste lagen.”
“Ik bin gek met taal. Hoe’t Herman Finkers over taal praat, fyn ik prachtech. As jonkje bin ik altyd al an ut skrieven weest. Myn foetbalferslagen skreef ik in ut Nederlaans. Ik skreef foar ut faderlaan wech. Thús wurde ut nyt écht stimuleard, mar oans fader was wel un ferskriklek wize man. Hij was krúdenier, mar welke krúdenier hat nou un lading wetenskappeleke boeken achter de Verkade-koekje-blikken staan? Dy man sat altyd in de boeken. En fergeet nyt dat lúdop bidden, prachech man! En twee kear daachs an tafel foarleze út’e Bibel. Achterou besiën, het dat heel feul indruk maakt.”



Kerkhof

“Elke sundachmòrren gingen heit en ik na de preek, in’e Noarder, en ut koffydrinken te kuieren. As ik myn glaaske Exota, dêr we met wat koffymelk en súker Spoetnik fan maakten, op hat sei oans fader: ‘Kom jonge we salle eefkes un eintsje te kuieren’. En dan gingen we, must dy foarstelle, kuieren over ut kerkhof. Elke sundach wear. En dan was ik su’n nieuwskierech jonkje dat fragen stelde su as: ‘Wêr binne dy doaden nau en siën we se later ok wear teruch?’ En dan sei myn fader op’t laast: ‘Nau must us ophouwe te seuren’. En dan hat ie ut over ut rontsjedraaien en lei mij dat út deur met syn foet rontsjes in ut grind fan ut skelppaad te draaien. In de teology hewwe se ut over ‘sirkelfragen’, mar dat begrip kon oans fader nyt.”

“Myn fader fon ok helemaal niks an ut krúdenierswezen. Mar hij wú wel selfstandech weze. Op maandachmòrren, weet ik noch, bespraken hij en ‘broeder’ W.K. Adema, de skoenmaker, bij oans in’e winkel de preken fan dy handsjewrievende dominee Van Loo.”

“Na de doad fan myn fader, in 1990, en myn moeke, in 1991, hew ik in samenwerking met kunstenaar Gerrit Terpstra, un bysondere dichtbundel maakt: Deagewoandea. Dy bundel, un harmoanikaboekje tussen houten plankjes in un beskilderd sigarekistje kwam in 1994 út.”

“Krekt as myn alderearste bundel Skrousk, noch in ut Frys. In dy tiid dêrna realisearde ik mij heeltyd mear, dat ik nergens un húske in Sneek had. Ik was myn fader en moeke kwyt, dy’t in Sneek woanden en dêrmet ok Sneek en ut Snekers self. In dy perioade wurde ik mij mear as oait bewust dat je wete mutte wêr je heen mutte. In myn gedichten hew ik toen as ut ware un nij thús fonnen. Myn earste bundel na de doad fan myn ouders, Je mutte hore wie ut seit (1992), hew ik dan ok ut Snekers skreven en aan hun opdroegen. Ut Snekers hew ik nyt mear loslaten. Myn bundels Dàt ok noch en Melkboerehonnehaar binne ok in ut Snekers skreven. Ik hew in dy tiid leard dat nyt de fraach fan ‘hoe fer je met un taal komme’, mar ‘hoe diep je met un taal komme’ belangryk is.”

Kajapoetoaly

“Ut aparte is dat de interesse foar kleine talen in disse tiid toenimt. Bij de opening fan de Rabobank Sneek in februwary fan dit jaar, hew ik fersen in ut Snekers skreven foar ut boekje Vanaf het martiniplein/Fanou ut plein, dat as relasygeskenk diende. Dêr binne mar liefst fijfdúzend eksemplaren fan wech gaan, deur heel Nederlaan. En achterou hoarde ik dat dy mênsen ut allemaal fantastys fonnen, dat Snekers. Op de Rabobank in Sneek noeme se my nau al de ‘huisdichter’.”

had an Greetje Slippens-Poiesz. Greetje fyn ik un monument foar Sneek, se is myn taaldeskundege. Se is jarenlang hoofd fan’e kraam in Sneek west, baakster dus. En se is un suster fan de helaas overleden legendarise roomse rakker en skoarstienfeger Bertus Poiesz. Sij het mij feul ferhalen over stadsfigueren as Freekie, Germ en Fokke an de haan deen. Hylkje Goïnga, is myn andere belangrike literêre klankbord.”

Trou

“Ut Snekers is su’n prachtege taal. In myn fersen probear ik heeltyd mear de taalrykdom fast te lêgen. Je kanne ut hewwe over de Christelijk Gereformeerden, mar in ut Snekers is un feul moaier en feulsêggender begrip: de lui fan ut stúfmeelkerkje. En in ut Snekers binne je nyt trots, mar se groats as un kyp met fier poaten. Toen ik kòrtleden wat te feul haast hat bij ut brengen fan un besoekje an un échte Sneker, wurde dat mij heel subtyl en lief onder de neus wreven met de woarden: ‘Astou hier nau waer komst, must ut horloazje even ou doën…’

“De Snekers wurde hun blykber ok bewust over ut moaie fan hun eigen taal. Wiebe Dooper, learaar an ut Bogerman in Sneek, het al twee kear un Sneker poëziemiddach organiseard in kafé De Draai in Sneek met medewerking fan Sneker dichters as Hilly van Brug, Eke fan Sneek en Gerard de Jong. Honderden mênsen kwamen der op ou. Se konden der allemaal bij lange na nyt in. Der stonnen wel honderd mênsen bútendeur. Burgemeester Hartkamp wist de earste kear nyt wat ie sach. Hij was dy sundachmiddachs even langeskommen om acte de presence te geven, anders was ut su sneu foar de organisatoren as der niemand kwam…”

“Trou an je oukomst is heel belangryk foar mij. Trou an je oukomst is dus ik de trou an je taal. Dêrom mutte je je ok noait skame foar je taal. Ik wil de lui dan ok bewust make hoe moai taal weze kan. Trou an je oukomst is ok der weze. Ut fers Trou in de bundel Kajapoetoaly gaat over de trou fan myn fader an de kerk. Deur syn kerkgang maakte ie dúdlek dat je deurgaan mutte met wêr je ja foar seit hewwe.”

“Ut Frieswezen is foar mij krekt se goed un stukje fan myn oukomst en dêr blief ik trou an. Mar dy Sneker jas sit nau ienkear noch krekt wat lekkerder as de Friese.”


Gerbrich van der Meer


Friesch Dagblad, 15.12.2000
 
 
<< terug