pers > onder ut fergroatglas > detail
Resênsy over ut werk fan Henk van der Veer
interview





Uniek project Van der Veer en Terpstra

Deagewoandea: emotionele afsluiting


HOMMERTS/Heeg- ‘Deagewoandea’, dat is de titel van de nieuwste bundel gedichten van Henk van der Veer uit Hommerts. Het is een bijzondere bundel. De dichter rekent in het boekje, waarin opgenomen negen Friestalige gedichten, af met zijn gevoelens omtrent de dood van zijn ouders, nu enkele jaren geleden. Daarnaast is de vorm opvallend: witte letters op zwart papier, in harmonicavorm gevat tussen twee berkenhouten plankjes.

Dat wat betreft de ‘standaard-uitvoering’. Deagewoandea heeft ook een speciale ‘verpakking’: hetzelfde als boven staat omschreven maar dan in een houten kistje. Daarvan zijn honderd gemaakt. Op alle honderd kistjes samen, opgestapeld in rijen, maakte kunstschilder Gerrit Terpstra uit Heeg een werk dat bol staat van de symbolen.

Het geheel is de komende twee weken te zien in het Fryslânhûs in Leeuwarden. Daarna vallen de stukken letterlijk en figuurlijk uiteen en worden de doosjes waarop een deel van het schilderij staat, afzonderlijk verkocht. Ter herinnering aan het geheel is op de bovenkant van de doosjes een foto geplakt waarop het complete werk te zien is.

Een uniek project in alle opzichten. Voor Henk van der Veer, die de gevoelens die hij in de gedichten uit waarschijnlijk nooit meer in deze vorm zal opschrijven, maar ook voor Gerrit Terpstra. “Dit wurk slút moai oan bij oare dingen fan my”. Zegt hij daarover. In de Friese letterkunst is het project enig in zijn soort.

Met Deagewoandea probeert Van der Veer orde te scheppen in de chaos die in hem ontstaan is na de dood van zijn ouders, vrij snel op elkaar. In een van zijn eerdere gedichten geeft hij aan dat hij heel plotseling geen kind meer was. Dat gevoel heeft hij lange tijd niet goed onder woorden kunnen brengen. Eigenlijk is het nog steeds moeilijk om vrijuit over zijn ouders en hun sterven te praten zonder emotioneel te worden.

In de bundel schrijft hij die emoties van zich af. De gedichten bestaan al een tijdje. Van der Veer wilde iets speciaals ermee doen en zocht contact met Gerrit Terpstra, de man waar hij bewondering voor heeft. Terpstra las de gedichten, schreef ze keer op keer over in zijn zo karakteristieke handschrift, overigens hetzelfde als in de bundel is gebruikt, en werd erdoor geraakt. Het idee om er kistjes om heen te doen ontstond tijdens die overschrijfperiode.
Het kunstwerk dat hij vervolgens op de kistjes maakt kent geen vaste figurative elementen. Het is abstract van kleur en bevat lichte en donkere delen. Henk van der Veer ontdekt steeds meer in het werk: de Jacobsladder uit de Bijbel, cirkels die in zijn ogen symbool zijn voor de nooit eindigende band tussen ouders en hun kinderen en het bij hem sterk levende gevoel ’80 en op ’e nij yn ’e ruften’.

In Deagewoandea wordt het gewone en tegelijk zo bijzondere van de dood gekenschetst. Terpstra schreef de gedichten met witte inkt op zwart papier en illustreerde her geheel met flarden tekst uit een werk dat hij ooit maakte, een brief aan de wereld. Die brief kon niemand lezen omdat het werk te hoog hing. “Ik woe wat fertelle mar koe dat net letterlik”, aldus de kunstenaar, wiens tekst ook nu niet echt leesbaar is. Slechts flarden zijn te herkennen. “Dêr giet it krekt om”. De flarden tekst zette Terpstra in de vorm van de zes planjes waaruit een doodskist is gemaakt. Voordat het boekje daadwerkelijk begint tekende de kunstenaar een volledige kist, om later de delen uiteen te laten vallen. Van der Veer gaf het boekwerkje als motto een tekst van de Limberger Jack Poels mee: ‘Vur iederien din os is veurgegoan/vur iederien din alles het gegeave/enne goije mins blieft altied leave’.

De omslag van het boekwerkje is gemaakt van berkehout. Het hout dat symbool staat voor levenskracht. Van der Veer en Terpstra hebben daar heel bewust voor gekozen. Gerrit Terpstra kwam met het idee. Van der Veer kon daar alleen maar mee instemmen. De berk is een boom waar hij altijd al bepaalde gevoelens bij had: “It is in symboal fan tearens”, zegt hij over de boom.

Symbolisch is ook de tekening op de allereerste bladzijde van het originele boekje: een ark met daarachter een zon. In het vers ‘roubeklach’ schrijft Henk van der Veer ‘de kiste stiet op skammels/arke foar ien persoan’ en verderop ‘allinnich dyn pakesizzer draacht in fleurich jurkje’. “Dêr binne se wer, dy tafallichheden”, zegt Van der Veer.

Nadat het werk tentoongesteld is wordt het verkocht bij de boekhandels Baarda in Sneek en Van der Velde in Sneek en Leeuwarden. Is het niet raar om een zo volwaardig kunstwerk in delen te zien vallen?
“It hat west. Niks is hjir bliuwend”. En zo verwoordt Gerrit Terpstra als geen ander het eigenlijke gevoel van ‘Deagewoandea’.

Annejet Slippens







Sneeker Nieuwsblad, 21.01.1995
 
 
<< terug