dagboek > overzicht
Dagboek september 2010Bekiek hele maand 
 
29 september om 16:03
  Ut warme SneekgefoŰl





Fier Sneker kr˙denierssoanen bij mekaar: Henk van der Veer, Pieter Galema, Peter van der Meeren en Geert van der Veer. ( foto: Johan de Vries )


As un warm bad, su foŰlde ut gister tidens de tema-avend over kr˙deniers fan de Vereniging Historisch Sneek in un ouladen S˙derkerk. Nyt allienech onder sat ut gr˛tfol, ok boven op de kraak fan de ouwe griffermearde kerk an de Rienk Bockemakade waren praktys alle plakken beset. Lokale histoary leeft, seker in Sneek. At der op suĺn avend al un kleine 400 ( ! ) minsen oukomme dan seit dat wat over de liefde foar de stad. Tegare met Anton Smit en Hotse van Bekkem mocht ik op dizze avend ut ferhaal over de winkel fan oans fader en moeke doŰn.





Anton Smit, oud direkteur Poiesz-s˙permerken, an ut woard over Loadsje en Wietsche Poiesz. ( foto: Menno van der Schuit )


Met oans ferhalen over de familybedrieven earden wij nyt allienech de Poieszen, de Van Bekkems en de Van der Veers, mar alle kleine Sneker middenstanners. Dŕrom was un ok nyt su opfallend dat der un hele soad kyndes fan kleine middenstanners anwezech waren. En nergens ougeunst ˛f jalousy dat wij de dry ˙tferkorenen waren. Allienech mar herkenning en dat is wat dizze tema-avenden su boeiend maakt. En ok wel un bitsje mankelyk en emoasjoneel. Tientallen spreekbeurten en optredens hew ik in de loop fan de jaren houwen, mar gisteravend had ik ut bij de laaste sin s˙ver even un moment krap. En dat doŰt ut goŰd dat de minsen om je heen su warm reageare. Dank Snekers! Hierbij ( op fersoek ! ) ut hele ferhaal dat ik gisteravend houden hew. Nee, dŕr staat nyt myn intro te lezen, dy kreech ik op ut allerlaaste moment anreikt. Onder de preekstoŰl in de S˙derkerk hang un kanseldoek met dŕronder ut bekende Pax Christi tekenen. De Roomse Poieszen dochten al dat ut doek met de groate letter P der ter eare fan hun family hong. Dy hew ik mar gau ˙t de droom holpen, we waren gisteravend op protestaans groangebied, mar de eukemene fierde hoochtij! In de LC fan fandaach un moai ferslach fan Koen Pennewaard over de tema-avend. Hierbij de toespraak:


Broeders en susters

nyt alle kristleken
kwamen bij oans fader
inĺe winkel

de herf˛rmden boadskapten
bij Titus Dykstra
de griff˛rmearden
hadden bij oans de loop
trouwens allienech mar
om un poan s˙ker
wat fergeten gasmunten
en avens achterom
fine dominees
hew ik noait
foar oans toanbank sien
nee
de Roaien
- skrief ut mar met un hoofdletter -
hewwe oans der deurheen sleurt

miskyn fluit ik dŕrom
su nou en dan
de Internasjonale wel



Achte anwezegen dit fers staat in de bundel Dßt ok n˛ch, dyĺt in november 1992 ˙tkwam. In ut kolofon fan ut boekje skreef ik Ĺ wie self lope kan, mut um nyt deur un ander ride late. Krekt as al myn ander werk is dizze bundel ferskenen sonder ÚÚn sent subsidy. ĺ Ik denk dat dy groangedachte bij un heel soad kyndes fan middenstanners, hoe klein dan ok, met de brijlepel ingeven is. Jeself rŕde kanne en dat moesten myn fader en moeke toen se in 1938 in Sneek un winkeltsje begonnen. Over dy earste tiid kan ik jim niks ˙t de earste haan fertelle, ik bin un nakommerke ˙t de kr˙deniersh˙shouding fan Benedictus van der Veer & Cornelia Petstra.

Ik wurd in ˛ktober 1954 in ut Griffermeard Ferpleechh˙s fan Sneek geboren. Un blik op de bef˛lkingsloop leart mij dat in myn geboartejaar n˛ch 384 andere kyndes ut levenslicht sagen. Sneek het an ut end fan 1954 presys 19.683 inwoaners.

Ut was allemaal n˛ch lekker oversichtelek in de stad, de ferskillende suilen waren n˛ch moai in takt. Fandŕr dat ik in ut fers ok suĺd˙delek onderskeid angeef tussen befoarbeld griffermearden en herf˛rmden. Lekker simpel, lekker d˙delek. Oans fader was professy helemaal gyn kr˙denier, mar masinebankwerker dyĺt in 1911 ter weareld kwam as soan fan Geert van der Veer en Loukje Hoekstra ok un kr˙deniersechtpaar. Ut B˙tenpost. Pake Geert was keesmaker fan beroep, mar toen in 1930 de krisis sich ankondegde en sl˙ting fan ut keesfabryk in Lutjepost driigt begint hij un kr˙denierssaak in B˙tenpost. Myn fader is overigens nyt in B˙tenpost geboaren mar in Den Hulst ( Overissel ) omdat pake Geert dŕr toen keesmaker was. Oans fader wurdt as earste kyn ˙t ut h˙welek fan Geert van der Veer en Loukje Hoekstra geboren. Dokter Risselada dyĺt bij de befalling anwezch was stelde na de geboarte de fraach Ĺ Hoe zal het kind heten? ĺ

' Benedictus ' was ut antwoard, wŕrop de dokter sei Ĺ Dan ligt hier de paus foar mij! ĺ
Dy Benedictus van der Veer was dus in earste instaansy masinebankwerker op de skeepswerf fan Barkmeijer te Stoobos-Gerkeskloaster. Mar ok dŕr was deur de krisistiid op un gegeven moment ok gyn drooch broad mear te ferdienen. Myn fader komt dan un sk˛ftke bij pake Geert in de kr˙denierswinkel mar hij w˙ eigenlek wel wat anders. Dat anders wurdt ferpleger in opleiding in Dennenoord, in S˙dlaren. Dŕr leart hij oans moeke kennen, Cornelia Petstra, de dochter fan un skoenmaker ˙t Hollandschveld. Ok un kleine middenstanner dus. At myn fader TBC krijt mut hij negen maanden kure in un tentsje in Appelska. Hij herstelt mar kan syn ouwe beroep as broeder nyt wear oppakke.

Naar Sneek


Su beginne myn fader en moeke un nieuw bestaan as kr˙deniersechtpaar op de hoek fan de Gysbert Japiksstraat en Napjusstraat. Ut is dan mei 1938. Twee jaar earder het Benedictus dan syn fakdiploma foar kr˙denier haald. Hij doŰt op 28 september 1936 eksamen in de Riddersaal te Den Haach eksamen en het as eksamennummer nr. 1. Met andere woarden en gaanb der nou mar even recht foar sitten Benedictus van der Veer is de EARSTE DYĺT UT FAKDIPLOMA FOAR KRUDENIER in Nederlaan haalt het. Kiek dan binne je as soan su groats as un kyp met fier poaten! Un eenfoudege advertŕnsy kondegt de komst fan de jonge diplomearde kr˙denier Benedictus en syn Corry an.

KWALITEIT WINT ALTIJD staat der boven de ˙tnoadeging/advertŕnsy.

Door dezen deelen wij U beleefd mede dat wij de zaak in Kruideniers-, fijne Vleesch ( met SCH! ) en Zuivelproducten van den Heer J. Kuipers hebben overgenomen en dat wij deze a.s. Zaterdag 7 mei denken te heropen. [ Denken ˛ftewel Deo Valente, want niks is fanselfsprekend as De Heere ut nyt wil ! ]
Dan f˛lgt un greep ˙t un antal produkten:

Witte Kristal suiker per pond 21 cent
Zout per pond 4 cent
Presto Zeeppoeder 2 pak voor 9 cent
Brok Stijfsel per pond 12 cent
Puddingsaus ( diverse smaken) fleschje 14 cent
Jam ( alle smaken ) per flacon 22-27-35 cent

Op de Openingsdag geven wij bij aankoop van 1 gulden aan waren ( uitgezonderd Suiker, Roomboter enm Margarine ) een grootte rol Victoria Flikken of een groot tablet Victoria Chocolade ( waarvanb de winkwaarde 20 cent is ) GRATIS.

Bestellingingen worden gaarne thuisbezorgd, beleefd aanbevelend B.v.d. Veer

PS. Gedurende de Zomermaanden worden onze Vleeschwaren en Zuivelproducten elektrisch gekoeld.

Ut pand dŕrĺt myn ouders in sitte was earst slagerij en eigendom fan ene mefrou Hekkert-Zwaagman te Deventer. H˙s en winkel wurdde earst huurd en in jannewary 1960 kocht fan dizze mefrou. De earste huur over de maand mei bedroech fl. 34,76.

Oans fader en moeke waren nut de enegen in de Noarderhoek dyĺt un winkel hadden. En dan druk ik mij n˛ch eufimistys ˙t. Opĺe hoek fan de Waling Dykstrastraat/Gysbert Japiksstraat 34 sit B˙ding, un saak dyĺt in 1934 deur Lykle Buding opent wurdt en later overnomen wurde sal deur syn dochter Guurtsje en skoansoan Bote Galema. Galema had feul lekkerder klevers as oans fader en hij ferteld um ok wel us ÚÚn. Altyd in oans foardeel. Teugenover oans winkel het bakker Buwe Couperus de winkel. Dy hew ik nyt mear metmaakt. Ik bin groat wurden met de hearleke gefulde koeken fan Bakker Boers, ˙teraard allienech op sundachm˛rren at ik moai stil sitten had in de Noorder Kerk. Un endsje ferderop, Gysbert Japiksstraat/Wassenbergstraat het Titus Dykstra syn nearing. En ok n˛ch in deselde Gysbert Japiksstraat ferkoop Sippe Hogeboom syn groŰnten en fruit. Opĺe hoeke fan de Wassenberg straat met de Ubbo Emmius drieft family De Jong syn handel in kr˙denierswaren. Later opent Slagerij Andela de winkel opĺe hoeke fan de Waling Dykstra met de Winsemiussstraat. En dan kan ik mij ferder n˛ch de winkels fan Regeling en Earpeltsje Holkema heinnere.

Tweede Weareldoarl˛ch

Eigenlek onfoarstelber hoeĺt al dy kleine wrotters en wrammers hun bestaan dŕr hadden in dy f˛lksbuurt fan Sneek. En dan breekt de Tweede Weareldoarl˛ch ˙t. Un ramp, mar in ekonomys opsicht nyt foar de handel fan myn ouwelui. J˙st deur de oarl˛ch krije myn fader en moeke de loop in de winkel. Ommers alle spullen gaan tidens de oarl˛chsjaren opĺe bon en de prizen binne overal gelyk, met andere woarden ut maakt nyt ˙t wŕrĺt je winkele. Su bouwe myn fader en moeke un eigen klantekring op. Naast de lui dyĺt in de winkel komme gaat myn fader der op ˙t om klanten te winnen. Un eenfoudech systeem, met boadskappeboekjes. In de boekjes wurde de badskappen opskreven dyĺt noadech binne, oans fader haalt de boekjes op en brengt ut besteld. Faak gebeurde dat op frijdachs. Der waren genoech minsen dyĺt ut prestearden om oans fader fier kear fytse te laten. Ut boekje met bestellingen ophale, dŕrna brenge en dan doadgemoedereard frage Van der Veer ik hew n˛ch un pak besk˙ten fergetenů Met andere woarden kanne je dat ok n˛ch even nabes˛rge. En dan hew ik ut over un fytst˛chtje naar de Lege Gean. Foar ÚÚn suĺn boeresoan, dyĺt later de polityk in ging hewwe se hier in Sneek in staanbeeld oprichten. Jim fine ut t˛ch nyt erg dat ik hier fanavend beken dat ik wel us stikum teugen dy sokkel anpist hew nou? Se smoarden bij oans th˙s nyt in ut geld, mar we waren wel stinkend ryk fon ik. Hier praat ik ˙teraard foar mij self, as nakommerke dyĺt ut ongetwifeld al r˙mer had het as syn broer en twee susters. Ik fertolk dy rykdom in ut folgende fers:

Weelde

End jaren fyftech
Op sundachs
Un sachtkookt eike
En asĺt lije kon
Ok n˛ch un plakje
Unox-boaterhamwurst
Mar je moesten ut
Nyt in je hoofd hale
Om ut Ĺ sumar ĺ op te eten
Bistou besopen
Op broad ˛f anders
Moai lŕge late
We woane hier nyt
Anĺe Liwwarderwech!

Kyk in suĺn ogenskynlek anekdoatys fers gaat foar mij en de goeie ferstaannder un hele weareld sk˙l. Oans fader ferkocht inderdaad hele lekkere boaterhamwurst. Mar dy kregen wij deur de weeks noait op tafel. En myn fader kon as gyn ander de plakjes kees heel dun snije. Je sagen der s˙ver dwars deurheen. Nee, dat was nyt dy suterege kees dyĺt je bij Van der Veer kochten, su as un omhoochfallen histoarikus ˙t de Noarderhoek oait bewearde, mar dat was de rykdom fan un f˛lksbuurt. Hoe dunne de plakjes, hoe mear der in un oans ging! Manman wat un arogaansy om su oans fader en moeke te kyk en te kak setten in un kollum in de LC. Ik hew dy fent der noait wear om leie mocht, gelukkech woant y nyt mear in Sneek. Hoger as de p˛t skite past nyt bij un Noorderhoeker.

Ik hew tal fan moaie herinneringen an de tiid dat wij in de Noarderhoek woanden, ˙teraard hier en dŕr deur de tiid kleurt skrief ik der over:


Griffermearde mantsjes


Su nou en dan
Sien ik um
Wear staan
In syn
Kekykleurege blaubaaitsje
Achter de graniten toanbank
Dŕrĺt y altyd
Un paar grammen tefeul ouwooch

En alle maandachm˛rrens
Eiden hij en broeder W.K. Adema
N˛ch ÚÚn kear de preek
Fan dy handsjewrievende dominee Van Loo over

Sittend achter de Verkade Koekjeblikken
L˙sterde ik gespannen
Begreep der gyn mallemoer fan
Sukke gewoane griffermearde mantsjes
Dyĺt folgens mij
Beter in de Skriften th˙s waren
As alle Sneker swartrokken bij mekaar

Later loofde ik ut allemaal wel
En bin fleurech
Deur de dreksloat gaan


An de ene kant hadden dy kleine kr˙deniers alle tiid fan de weareld, su as ik in ut fers beskrief op nmaandachm˛rren, an de andere kant was ut hard bealegen. Oans winkel ging m˛rrensfroech om 7 uur al open, nyt sonder reden. Want dan kwamen de mannen fan masinefabryk Hubert om shag en op rokerij sat un aardege marzje. At myn fader sich wel us ferslapen had, dan was de weareld te klein, je s˙den ut nyt sŕge fan un man dyĺt anders de rust selfe was. Tussen de middach, at ut werkf˛lk n˛ch gewoan naar h˙s ging foar de warme prak, bleef oans winkel ok gewoan open. Ok dy eventuele klandisy konnen we nyt misse. Onder eten hoefden je bij oans th˙s noait met lange ferhalen te komme: moai sitte, bidde, ete, stukje fan de bibelse skeurkalender ( Kruimkes vanĺs Heeren tafel ) en danke. Avens dweilde oans fader de winkel en fulde hij de gruttersbakken bij. Hij pufte en stinde as un sloatgraver. Ik mocht um dan altyd as klein jonkje opĺe foto sette met un pak Brinta. De opfoeding kwam su as in un soad gesinnen op rekening fan oans moeke. Oans moeke dyĺt eigenlek helemaal nyt su goŰd rekene kopen, mar dat op drukke saterdachmiddagen t˛ch moest. At ut har dan Úcht te moeilek was sei se altyd Ĺ man doe jij het even ĺ. Man, noait Ben ˛f Dictus, nee MAN.

En miskyn had oans moeke wel gelyk dat su Man sei, want oans fader was un kearel ˙t ÚÚn stuk, dyĺt altyd recht deur see was. Hij had un hekel an spul, was eigenlek feul mear un denker en lezer as un kr˙denier. Achter de stellages dŕrĺt ut goed ˙tstald ston had hij syn boeken en at der gyn klanten waren sat hij dŕr met de neus in. Soms liet y de klanten gewoan wachte. Ik fon dat boekeplakje in de winkel ok un moai oard, want dŕr hoorden je de moaiste ferhalen. Ok fan dy frou ˙t de Waling Dykstrastraat dyĺt sumar 25 gulden fan oans fader kreech omdat se un kreas jurkje bij de C. & A hangen sien had. Su durfde har eigen man nyt om geld te fragen mar liet ut gewoan in ut groate boek dan myn fader opskrieve. An ut end fan de maand s˙ ut dan met de boadskappen ferrekend wurde. At de rekening te hooch opliep dan kraste oans fader eigenhandech in de bestelboekjes: Dit hewwe su nyt noadech en dat hoeftt ok nyt! Hoefeul lui der n˛ch un rekening open staan hadden toen oans fader en moek met de winkel ophielde. Ik weet ut nyt, at der onder jim aansens minsen met wroeging binne, gyn probleem myn broer Geert het de earste rechten, ferreken mar even met hem. Oans fader had der un bloŰdhekel an at hij in opdracht fan oans moeke bij de wanbetalers opĺe stoep ston om syn eigen geld te innen. Ik fon dat altyd wel spannend, myn fader ok, hij had dan altyd un wat roaiere k˛p!


Gaan mar naar Poiesz op ut Groatsaan!

T˛ch durfde oans fader wel foar sichself op te kommen. In ferbaan met de winkelsl˙tingswet was ut ferboaden om na seuven uur avens te ferkopen. At der dan minsen an de deur kwamen sei oans fader altyd Ĺ wat is der an?ĺ Ĺ Boadskappen fergeten ( faak un poan s˙ker ˛f wat gasmunten ). Nou dan gaan je t˛ch naar dy s˙permerk fan Poiesz an ut Groatsaan.ĺ Ĺ Ja mar Van der Veer dy is dicht!ĺ Ĺ Nou en ik ok.ĺ En dan klapte hij ut kleine foardeurr˙tsje dicht.

Kyndes dyĺt te lang stonnen te koekeloeren foar ut Luilekkerlaan dat oans winkel t˛ch wel was en nyt ˙t de raad kwamen wat foar snoepgoed foar un st˙ver ˛f dubbeltsje se ˙tsoeke mochten duwde hij su wat in de hannen: kiek dit is wel lekker. De kyndes betaalden en ferlieten ferbouwereard de winkel.

Eigensinnechhyd hew ik nyt fan freemd. Toen de Saromoa-opkl˛ppudding in de handel fan, fon oans fader dat eigenlek mar niks. Hij hield feul mear fan echte eigen maakte kookte pudding. At der dan ok n˛ch us un frou ˙t de Eeltsje Halbertsmastraat om un pakje Caramel Opklop Pudding fan Saromo froech was fader absol˙t. Ĺ Caramel? Harrebarre , dat ferkoop ik nyt, ut is gyn eten!

As kleine selfstandege was myn fader nyt ansloaten bij un inkoopkombinasy. De measte goederen kocht hij bij de firma Joh. Tromp toen n˛ch festegd an ut Oasterdyk, later kreech hij de kr˙denierswaren ok fan de firma S. Been ˙t de Woudstraat en de kees kwam o./a. fan A.R. Reitsma. Ik kon ik regelmatech un loopke naar Johannes Boukes Posma in de Wide Noaderhorne doen, foar grutterwaren. Dat fon ik un moaie winkel , dŕrĺt ut su lekker rook!

In jannewary 1976 gaat de winkel foargoŰd inĺt sl˛t en wurdt ut pand in 1977 ferkocht an kapper Rob van der Werf. Myn ouwelui ferh˙sden naar de Gossepalen. Op 12 desember 1988 wurdt myn fader tegare met n˛ch dry andrre middenstanners huldegd foar 40 jaar aktyf wezen in ut Sneker sakeleven. Su krije un earepenning fan de stad Sneek.

Op 19 desember 1990 ferruilt oans fader ut tideleke foar ut evege leven en overlijdt na un sykbŕd fan un half jaar. Myn moeke ferh˙st dŕrna naar Drachten en ferlaat dit ondermaanse na un hartanfal op 28 desember 1991. Ik bin gyn kyn mear, mar blief myn levenlang dat jonkje fan de kr˙denier ˙t de Noarderhoek!






Un bomfolle S˙derkerk tidens de tema-avend over de Sneker kr˙deniers. ( foto: Menno van der Schuit )